ارائه کننده: معصومه هواسی
استاد راهنما: دکتر سیدحمیدرضا صادقی
استاد مشاور: دکتر عبدالواحد خالدی درویشان
استاد ناظر داخلی: دکتر وحید موسوی
استاد ناظر خارج از دانشگاه: دکتر لیلا غلامی
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر مهدی وفاخواه
تاریخ: 1403/06/18
ساعت:9:30
مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:
فرسایش خاک، یکی از مسائل مهم جهان است که سبب کاهش بهره‌وری و پایداری کشاورزی و افزایش بلاهای طبیعی در بوم‌سازگان‌ها می‌شود. بنابراین، مهار آن به روش‌های مختلف و با کم‌ترین تأثیر یک اقدام ضروری است. بر همین اساس، بازیابی و استقرار پوشش‌گیاهی یکی از اصلی‌ترین راهکارهای مدیریت فرسایش خاک و کاهش اثرات تخریبی آن به دلیل هزینه کم‌تر و حفاظت پایدارتر خاک‌وآب است. حال آن‌که تاکنون پویایی ارتباط متقابل مؤلفه‌های رواناب و فرسایش خاک در مراحل رشدی مختلف گیاه به منظور مدیریت صحیح پوشش‌گیاهی موردتوجه کافی قرار نگرفته است. از این‎رو، مطالعه حاضر باهدف بررسی اثر پویایی پوشش گیاهی علف‌گندمی بیابانی (Agropyron desertorum) به عنوان یکی از گیاهان نمونه مرتعی در دوره‌های مختلف رشد بر رفتارسنجی مؤلفه‌های رواناب و هدررفت خاک در شرایط آزمایشگاهی انجام ‌شده‌است. به‌همین منظور، سطح خاک کرت‌های 5/0×5/0 متر موجود در شبیه‌ساز باران و فرسایش دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس با شیب 20 درصد با استفاده از گونه‌ گیاهیA. desertorum  تیمار و تحت شبیه‌سازی باران با شدت حدود 50 میلی‌متر بر ساعت و دوام 30 دقیقه و دوره برگشت حدود 30 سال قرار گرفت. مؤلفه‎های رواناب و هدررفت خاک کرت‌ها طی هر شبیه‌سازی باران در دوره‌های جوانه‌زنی، سبزینگی، گل‌دهی، دوره عملکرد ریشه زنده و دوره عملکرد ریشه غیرزنده گیاه اندازه‌گیری و مقايسه‌های آماری نسبت به کرت‌های شاهد انجام شد. نتایج نشان داد که پوشش‌گیاهی علف‌گندمی بیابانی به سبب چسبندگی لایه سطحی خاک ناشی از وجود ریشه‌های افشان در همه دوره‌های رویشی عملکرد بالایی در کاهش رواناب و هدررفت خاک از کرت در مقایسه با تیمار شاهد داشته است. به‌نحوی که حجم، زمان شروع، زمان اوج و مقدار اوج رواناب نسبت به تیمار شاهد به‌ترتیب 17 تا 36 درصد کاهش، 8 تا 77 درصد افزایش، صفر تا 20 درصد افزایش و 5 تا 36 درصد کاهش و هم‌چنین مقدار کل هدررفت خاک 14 تا 90 درصد کاهش داشته است. درنهایت می‌توان بیان کرد که پوشش‌گیاهی علف‌گندمی بیابانی مورداستفاده در پژوهش حاضر با توجه به ویژگی‌های خاص ریشه و تأثیرگذاری قابل قبول در مهار رواناب و هدررفت خاک، در مقایسه با سایر روش‌های حفاظتی هزینه کم‌تر و قابلیت مناسب استفاده در اجرا را دارد.